(davamı-5)

- Sən onu öldürəcəksən?

- Tezliklə Xosrov özü özünü öldürəcək.

 - Sən gələcəyi görürsən?

(davamı-4) 

(davamı-3) 

(davami-2)

(əvvəli) 

Azərbaycan ədəbiyyatının səhərə açılmaq istəməyən alatoranlığında çiçəyi qoyub təzəyi vəsf eləyən nekrofillərin sayı o qədər çoxalıb ki, yaxın gələcəkdə bu üfunəti dağıda biləsi bir şey yazılacağına, doğrusu, inanmırdım. Düşünürdüm ki, ideologiyası antiəxlaq, mahiyyəti inkarçılıq, ölçüsü ədəbsizlik olan ədəbiyyatın şah əsəri ən yaxşı halda söyüşlü bir rekviyem ola bilər.

(второе эссе из цикла "Мораль") 

Лишь при свете ее произвол не может разгуляться, и лишь ее свет не может запятнать никакая тень. Лишь обращая взоры к ней, мы осознаем, чего мы чаем, и лишь при страхе перед ней мы доказываем, что являемся продуктами материи. Даже не любя ее, мы понимаем невозможность жизни без нее, и на протяжении истории многажды твердя о бессмысленности нашего существования, никогда не помышляли о бессмысленности свободы. Мы не любим ее потому, что она рассчитана только и только на наши собственные силы, а мы тысячелетиями заняты поисками ее обретения извне, окольными путями. Мы не любим ее потому, что ничто лучше нее не знает и не показывает нам бессилие, мелкоту и убожество. Любовь вызревает на почве, которой коснулось ее дыхание, смерть подтверждает свою справедливость, только являясь ее причиной, и история может оправдать свои тысячелетние грехи только как заблуждения на путях исканий Свободы. Всякая деятельность, цель и результаты которой не сообразуются со свободой, – вне морали.

   Ramiz Rövşən haqda xüsusi buraxılışa yazı yazmaq təklifini alanda Çexovun ən sox sevdiyim hekayələrindən olan «Rotşildin skripkası»nı, bilmirəm, neçənci dəfə oxuyurdum. Hekayənin qəhrəmanı tabutqayıran Yakov ömrü boyu əlləşib-vuruşub tabut düzəltməklə, arabir məclislərdə skripka çalmaqla baş girləsə də, evində içməli çaya belə qənaət eləsə də, yenə bu həyatdən nəf götürə bilmir ki, bilmir, hər dəfə gəlir-çıxarını hesablayanda filan qədər ziyana düşdüyünü görüb qəzəblənir. Bu adam hətta qürbətdə ölüb özgə bir ustanın düzəltdiyi tabuta qoyulan ölüləri, skripkasında çalınmamış mahnıları, çayda çoxdan bəri üzməyən gəmiləri, qarmağa düşməyən balıqları, ovlanmayan qazları-ördəkləri də öz ayağına yazıb zərərini oracan böyüdür ki, axırda belə bir məntiqi nəticəyə gəlir: yaşamaq yalnız ziyan, ölməksə mənfəət gətirir, çünki yaşadıqca insanın itirdiklərinin də sayı artır, itkiləri artırsa, deməli, insan bir az da yoxsullaşır, bir az da müflisləşir; əksinə, ölməklə insan, Vahid demiş, bu dərdin çarəsini asan eləyir, itirmək qorxusundan azad olur, çünki ölüm həyata qənaətin zirvəsidi, qənaətsə bolluq deməkdi, sərvət deməkdi, dövlət deməkdi...